Kidzlifestyle

The Meerkats |(Kinder)documentaire over stokstaarten familie

The Meerkats is 'n nieuwe documentaire van de makers van EARTH over een stokstaarten familie. We volgen de kleine Kolo & zijn familie die proberen te overleven te midden van alle bedreigingen in de Kalahari woestijn. De film draait vanaf 5 februari 2009 in verschillende bioscopen.

Baanbrekende filmtechnieken zijn toegepast om deze documentaire tot stand te brengen. Met als resultaat een unieke kijk in het leven
van een inspirerende familie.

SYNOPSIS
Er was eens, in het zuiden van Afrika, een
pasgeboren stokstaartje dat luisterde naar de
naam Kolo. Deze kleine, ondeugende en
speelse vleeseter moet extreme hitte en
gevaarlijke roofdieren trotseren voor de
grootste uitdaging van zijn leven: het
terugvinden van zijn ouders, broertjes en
zusjes. In de loop van zijn ontroerende geschiedenis
zijn we ook getuige van de strijd van zijn soort
om te overleven in de onafzienbare, prachtige
savanne.

Met hun verfijnde communicatie door spraak
en aanraking, en hun onvoorstelbare
solidariteit maken deze grappige diertjes zo’n
indruk, dat je niet anders kunt concluderen
dan dat je kennis hebt gemaakt met een
familie van kleine helden.

De opnames vonden plaats in Zuid-Afrika, in het hart van het Tswalureservaat,
een van de droogste streken van de
Kalahari.

OVER STOKSTAARTJES/Achtergrond informatie:
Wetenschappelijke naam: Suricata suricatta –
vleesetend zoogdier
Grootte: 25 à 35 cm, met een staart van 19 à 24 cm
Gewicht: 600 à 1000 gram.
Leeftijd: 6 à 7 jaar.

Overleven
Met hun lengte van slechts dertig centimeter
staan stokstaartjes rechtop in de Kalahariwoestijn.
Deze katachtigen hebben geen
klauwen of scherpe tanden. Ze nemen het op
tegen schorpioenen en slangen zonder dat ze
zelf gif kunnen gebruiken. Zonder
beschermend pantser gaan ze de strijd aan
met leeuwen, jakhalzen en arenden.
Stokstaartjes zijn van alle mangoesten het
best aangepast aan droge en hete streken. Ze
leven in families van wel dertig leden in de
zuidoostelijke punt van Afrika, van
Mozambique tot Zuid-Afrika. Dit is hoe deze
knuffels met hun zwarte maskers het hoofd
bieden aan de gevaren van de woestijn.

Zich verbergen
De vacht van de stokstaartjes varieert, al
naargelang de streek waar ze leven, van bruin
tot beige. Deze camouflage, en ook hun
rechtopstaande silhouet en geringe
afmetingen in een land van reuzen, biedt hun
enige bescherming. Maar bij het minste of
geringste teken van onraad zoeken ze hun
toevlucht in hun holen. Met hun grote voorpoten kunnen ze gangen en kamers in het
zand uitgraven.
In deze nauwe gangen kunnen roofvogels,
leeuwen, jakhalzen en slangen hen niet
achtervolgen. De kamers bieden plaats om te
slapen, en hier worden de jongen geboren.
Een paartje brengt ongeveer één keer per jaar
drie jongen ter wereld. Hoe vaak hangt af van
de hoeveelheid voedsel die beschikbaar is. De
baby’s worden meestal geboren in de
regentijd, van augustus tot maart. De kleintjes
zijn meer dan een week na de geboorte nog
doof en blind, en blijven dan in hun kamer,
veilig voor roofdieren en beschermd tegen de
warmte.
De holen vervullen nog een tweede, uiterst
belangrijke functie. Tijdens de heetste uren
van de dag, vertonen de stokstaartjes zich niet
in de woestijn. Ze zoeken onder de grond
bescherming tegen de verzengende hitte. De
temperatuur in het hol zegt hen wanneer ze in
weer beweging kunnen komen: ze blijven
verborgen als de aarde te warm is, of te koud,
zoals ’s nachts.


Leren eten

Bij het aanbreken van de dag en aan het eind
van de middag komen de stokstaartjes uit hun
holen. Zoals de meeste dieren brengen ze een
groot deel van hun tijd door met jagen. Ze
voeden zich voornamelijk met insecten, maar
ze eten ook wel duizendpoten, spinnen en
schorpioenen, hagedissen, eieren, kleine
vogels en zelfs grote muizen. Het water dat
deze prooidieren bevatten, is voldoende voor
hen. De kleintjes, zoals Kolo, krijgen les van de
ouderen om hun eten te leren kennen. De
eerste twee maanden voedt de moeder de
jongen.
De andere volwassen leden van de familie
brengen de moeder voedsel, zodat zij de
kleintjes kan zogen. Daarna, bijna een jaar
lang, brengen de oudere dieren prooi naar de
kleintjes en leren ze hen vooral om te jagen.
Door zijn oudere broer na te doen, ontdekt
Kolo hoe je met je puntige tanden de angel
van een schorpioen af moet bijten. Een
inwijding die van levensbelang is in de
woestijn, waar ieder dier zijn eigen wapens
heeft om te overleven.

De wacht houden
Stokstaartjes jagen met hun neus in het zand
om de insecten te ruiken. En dan kun je
natuurlijk nooit zien of er roofdieren
aankomen. Daarom worden er onder de
volwassen leden van de familie taken
verdeeld, die wisselen in de loop van de dag:
een stokstaartje kan bezig zijn met gangen
graven, de kleinsten leren jagen, zelf jagen,
of, in de typische houding, op wacht staan.
Op zijn achterpoten gezeten, met de dunne
staart als extra steun, houdt het dier de
omgeving in de gaten. Met zijn scherpe blik en
uiterst fijne gehoor kan het een roofdier al van
verre opmerken. De wachtpost kiest meestal
een heuvel op korte afstand van het hol.
Soms vormen stokstaartjes een groep en
zitten ze samen op de uitkijk. Sommige
wachtposten klimmen in het topje van een
boom en nemen van daaruit de roofdieren
waar die over de grond of door de lucht
naderbij komen: cobra’s, jakhalzen en soms
leeuwen, de vechtarend en valken.
Alarm slaan
Stokstaartjes zijn befaamd om hun
doeltreffende communicatie. Ze beschikken
over een breed en zeer informatief scala aan
kreten. Met regelmatige tussenpozen roept de
wachtpost de andere dieren. Hij luistert, en
herkent de kreet van ieder individu. Mocht
een van de stokstaartjes niet antwoorden, dan
verlaat hij zijn post en gaat op onderzoek uit.
Als het de ouders zijn die roepen, zoeken de
jongen snel hun toevlucht bij de moeder. Bij
gevaar gebruikt de wachtpost andere kreten.
Het geluid dat waarschuwt voor een roofdier
dat door de lucht nadert, verschilt van de
kreet voor een landroofdier. Dankzij dit
systeem van signalen weet ieder lid van de
familie altijd waar de anderen zich bevinden.

Vechten als groep
Als de familie niet op tijd veilig het hol heeft
kunnen bereiken, wordt er gevochten. De
volwassen dieren beschermen de kleintjes
met gevaar voor eigen leven. Stokstaartjes
verdedigen zich als groep. Naast elkaar, op
hun achterpoten en met opgezette vacht,
proberen ze groter te lijken dan ze zijn. Ze
springen vooruit en achteruit, grauwen en
spugen om de tegenstander te imponeren en
angst aan te jagen.
Als de overvaller zich niet laat verjagen, maakt
een van de stokstaartjes zich groter en laat
zijn tanden en klauwen zien. Alleen een
verdediging als groep kan iets uitrichten
tegenover vijanden die zo veel groter en
gevaarlijker zijn dan deze kleine zoogdieren.
Op het moment dat een individu de groep
loslaat, loopt hij gevaar. En roofdieren zijn niet
de enige vijanden.
Het komt voor dat er een gevecht losbrandt
met een naburige familie stokstaartjes. De
dieren mogen dan binnen de eigen familie
heel toegenegen zijn en elkaar dikwijls strelen,
tegenover andere clans kan het heel anders
toegaan. Iedere familie moet in zijn eigen
jachtgebied blijven. De zeldzame positieve
contacten tussen verschillende clans vinden
plaats wanneer de jongen hun familie verlaten
om een eigen gezin te stichten. Tegelijk kost
het heel wat tijd om een vreemd stokstaartje
in een bestaande familie te laten inburgeren.
Deze vorm van gedrag komt voort uit de
solidariteit die onmisbaar is voor het
overleven van de stokstaartjes. Zulke kleine
dieren zouden onmogelijk in hun eentje in de
woestijn kunnen leven.
De geschiedenis van Kolo is tegelijk een
inwijding in de volwassenheid en een dappere
strijd van klein tegen groot.

De Film The Meerkats, In het hart van de woestijn
Vanaf de eerste filmbeelden maakt de
Kalahari, streng en schitterend, een
onvergetelijke indruk. Weidse verten van
bruin zand, doornige vegetatie, een enkele
boom rechtop in de uitgestrektheid, en hier
en daar wonderbaarlijk leven: dieren die zich
in de woestijn weten te handhaven.
De Kalahari, gelegen in het zuiden van Afrika,
beslaat een groot deel van Botswana,
eenderde van Namibië en het uiterste
noorden van Zuid-Afrika. Over een oppervlak
van 500.000 vierkante kilometer vind je hier
allerlei verschillende landschappen, meer of
minder woestijnachtig, heuvelachtig of
vlakker. De kleur van de zandduinen gaat over
van rood naar bruin en wit. De droogte van de
woestijn kan nergens de schoonheid van de
natuur tenietdoen. De zon schildert kleuren
op ongerepte vlakten: op het zachte licht van
de zonsopgang volgt de harde schittering van
het middaguur, die op zijn beurt elke avond
weer plaatsmaakt voor een stortvloed van
oranje kleuren.

Een vijandig milieu
Achter de grootsheid van de Kalahari gaat een
onbarmhartige realiteit schuil. Op bepaalde
dagen stijgt de temperatuur boven de veertig
graden Celsius, en ’s nachts kan het meer dan
tien graden vriezen. Dit is het land van de
droogte: ‘Kalahari’ betekent ‘grote dorst’ in
het Twsana, de taal die hier gesproken wordt.
Toch belandt er wel water in de Kalahari. Het
is een van de woestijnen waar de warme en
vochtige luchtmassa’s van de evenaar
terechtkomen. De regentijd loopt van
november tot maart en brengt tussen de tien
en vijftien centimeter regen, al naargelang het
jaar en de plaats. In het noorden van de
Kalahari valt zo veel regen dat er zich vrijwel
iedere winter enkele meren en rivieren
kunnen vormen. Het zuidoosten, daarentegen,
is de enige echt aride zone, besprenkeld met
minder dan twintig centimeter per jaar. En dat
is het gebied waar The Meerkats zich afspeelt.

Het hardnekkige leven
De stokstaartjes zijn niet de enigen die de
droogte en de hitte van de Kalahari trotseren.
Dankzij de regen, hoe zelden die ook valt, is
een groot deel van de woestijn bedekt met
lage, stekelige begroeiing. Iedere plant heeft
zijn eigen trucjes om verscheidene maanden
zonder water in leven te blijven. De een
beschermt zich met een mantel van zand, de
ander spreidt zijn wortels enorm ver uit of
past zijn bladeren aan om vocht te bewaren.
Als de regen overvloedig valt, vind je op
bepaalde duinen in de Kalahari enkele soorten
meloenen, komkommers en uien. Enkele
bomen verheffen zich in de woestijn,
voornamelijk acacia’s en andere
doornachtigen die onderdak bieden aan
vogels, insecten en slangen.
Af en toe een beetje water, vegetatie, zand
waar je je makkelijk in kunt graven om te
ontkomen aan de hitte: het zijn
levensomstandigheden waar bepaalde dieren
genoeg aan hebben. De Kalahari, een centrum
voor het safaritoerisme, herbergt meer dan
vierhonderd vogelsoorten, waaronder
vechtarenden en verscheidene valken, soorten
die er permanent blijven, en trekvogels. Onder
hen bevinden zich de sociale appelvinken met
hun indrukwekkende hangende nesten.
De bomen bieden ook onderdak aan de
cobra’s, terwijl veel reptielen liever op de
grond leven: adders met dodelijk gif, enkele
schildpadden, hagedissen, leguanen en
gekko’s. In het zand verschuilen zich vooral
kleinere diertjes die minder water nodig
hebben dan de zoogdieren: schorpioenen,
spinnen, insecten in allerlei formaten, die
allemaal beschikken over listen om daar te
kunnen leven.
Met deze beestjes kunnen de vogels en de
kleine zoogdieren zich voeden. Bovendien
kunnen de grondeekhoorns, die zich met hun
staart beschermen tegen de zon, de
zadeljakhalzen en de kaapvossen hun menu
veranderen al naargelang wat ze te pakken
krijgen. Ook de grote zoogdieren die zo
kenmerkend zijn voor de woestijnen van
Afrika, komen voor in de Kalahari: giraffen,
springbokken, antilopen, zwartstaartgnoes,
gevlekte hyena’s en leeuwen – al naargelang
de streek, het aanwezige voedsel en vooral
het water. Iedere soort vindt beschutting en
voedsel in een wankel evenwicht.
Ondanks de droogte van de woestijn leeft er al
twintigduizend jaar een volk in een Kalahari,
de San. Deze eerste bewoners van zuidelijk
Afrika hebben zich hier in leven kunnen
houden met de jacht op antilopen, en vooral
met het verzamelen van vruchten, bessen en
wortels die hier hardnekkig groeien.
Aangezien er in het zuiden van de Kalahari
geen putten bestonden, hadden de San
andere technieken om hun dorst te lessen: het
eten van vruchten die veel water bevatten,
zoals de tsammameloen, en door
struisvogeleieren aan de voet van de duinen
te zetten om ze als veldfles te gebruiken.
Er zijn nog steeds ouderen die de plaatsen
kennen waar het regenwater zich verzamelt.
En ze weten uit welke kom je het water kunt
drinken, en welke planten er omheen groeien.

Een schat om te beschermen
Van Botswana tot Zuid-Afrika bevat de
Kalahari een aaneenschakeling van
natuurreservaten, zowel nationale als
particuliere. In deze reservaten zijn de flora en
fauna beschermd.
De San kunnen zich nu weer in deze gebieden
vestigen en geleidelijk gaan samenwerken met
de beheerders van de 89 parken.
Ondanks de bescherming van deze gebieden is
de Kalahari in gevaar. Het warmer wordende
wereldklimaat brengt in deze woestijn een
stijging van de temperatuur en een afname
van de neerslag met zich mee. Bepaalde
planten verdwijnen of veranderen hun gedrag.
De begroeiing begint de duinen te bedekken
en belemmert het verstuiven van het zand.
De landbouw moet zich aanpassen aan
veranderingen in het klimaat, aan de neerslag,
maar ook aan afmeting en ligging van
landbouwgrond. Dit kan belangrijke
consequenties hebben. Wanneer de oogsten
minder opbrengen, stijgen de voedselprijzen
en dat zet ingrijpende economische
veranderingen in gang, zowel voor individuele
bewoners als op nationale schaal.
De toename van de droogte in de Kalahari
geldt tegenwoordig als een vaststaand feit,
maar het blijft moeilijk te voorspellen hoe en
in hoeveel tijd dergelijke veranderingen
kunnen plaatsvinden. Aan een deel van de
problemen kunnen de landbouwers wel het
hoofd bieden. Er zullen echter grote
flexibiliteit en inventiviteit voor nodig zijn,
ondersteund door doelmatige technieken en
beleidsmaatregelen.
The Meerkats speelt zich af in het Tswalureservaat,
een woord in het tswana dat ‘nieuw
begin’ betekent. Laten we erop vertrouwen
dat deze naam een lange toekomst voor de
Kalahari-woestijn belooft.

KALAHARI
Met een oppervlak van bijna 500.000
vierkante kilometer beslaat de Kalahari een
groot deel van zuidelijk Afrika. Het is een van
de grootste woestijnen ter wereld.

Leuk idee om na het gezamenlijk ‘bestuderen’ van bovenstaande informatie, de film The Meerkats te gaan zien met je kind. Niet alleen vanwege het schitterende verhaal en dito beelden, maar ook vanwege de achterliggende maatschappelijk gewenste normen en waarden.

Kidzlifestyle wenst je veel plezier!

media